1961 yılında kurulduğundan bu yana bölüm, akademik gündemini dünya çapında önde gelen araştırma üniversiteleriyle uyumlu hale getirmeyi hedeflemiş,Türkiye'deki gelişmeleri ise çağdaş bilimsel bilgi perspektifinden yorumlamaya çalışmıştır.

Planlama bir düşünme biçimidir, bir mesleki kültürdür. "İyi" planlar toplumla birlikte üretilir, toplumla birlikte uygulanır ve toplumsal meşruiyete dayanır. Bu doğrultuda bölümün misyonu; planlama etiği ve değerleri çerçevesinde yaratıcı ve eleştirel düşünceyi teşvik etmek; toplumun gelişimi ve sürdürülebilir ekonomi ile çevreyi desteklemek ve bu amaçla ulusal ve uluslararası düzeylerde eğitim vermek, araştırma yapmak ve topluma hizmet etmektir. Bölümün temel değerleri arasında yenilikçilik; liderlik ve uzmanlaşmayı mümkün kılan güçlü akademik temeller; yüksek nitelikli araştırma kültürü ve etiği; kaliteli eğitim ve öğretim programı; doğal ve yapılı çevreye duyarlılık; kamu hizmetine ve toplumsal sorumluluğa bağlılık; kentlilik ve meslek etiğine adanmışlık yer almaktadır.

Bilgi ve enformasyona dayalı ekonomilerin giderek teknoloji ve yenilik etrafında kümelendiği günümüzde bölüm, Türkiye'nin en erken teknoloji ve inovasyon merkezlerinden birine ev sahipliği yapan ODTÜ kampüsünde yer alan konumundan önemli ölçüde faydalanmaktadır. Bu ortam; mekânsal analiz, politika tasarımı ve etik planlama pratiğini bütünleştiren disiplinlerarası bir öğrenme sürecini destekleyerek öğrencilerin mezuniyet sonrasında kamu kurumları, yerel yönetimler, meslek kuruluşları ve farklı toplumsal aktörlerle etkili biçimde iş birliği yapmalarını sağlar. Ayrıca, mezunların önemli bir kısmı Türkiye genelinde şehir ve bölge planlama bölümlerinde akademik liderlik rolleri üstlenmektedir.

Şehir ve Bölge Planlama eğitimi, yaşam çevrelerinin farklı ölçeklerde -sokaktan mahalleye, mahalleden kente ve kentten daha geniş bölgesine kadar- planlanması ve tasarlanmasına yönelik yaklaşımları ve teknikleri kapsar. Bu eğitim aynı zamanda görsel sanatlar, sosyoloji, felsefe, tarih, coğrafya, biyoloji, jeoloji mühendisliği, matematik, istatistik ve diğer sosyal ve doğa bilimleri gibi geniş bir disiplin yelpazesinden perspektifleri ve bulguları tanıtarak, öğrencilerin bu bilgileri planlama ve tasarım pratiğine dönüştürmelerini sağlar.

Bu disiplinlerarası yaklaşım, bölümün lisansüstü eğitimi kapsamına da yansımaktadır. Şehir Planlama, Kentsel Tasarım ve Bölge Planlama yüksek lisans programlarının yanı sıra öğretim üyeleri; Kentsel Politika Planlaması ve Yerel Yönetimler, Yerleşme Arkeolojisi, Jeodezi ve Coğrafi Bilgi Teknolojileri, Deprem Çalışmaları ve Yer Sistemi Bilimi gibi disiplinlerarası ve ortak lisansüstü programlara da katkıda bulunmaktadır. Önde gelen bir araştırma üniversitesinin parçası olarak doktora öğrencileri planlamayla ilişkili çok çeşitli konularda kapsamlı araştırmalar yürütmekte; bölüm ise disiplin için geleceğin akademisyenlerini ve araştırmacılarını yetiştirmede önemli bir rol üstlenmektedir.

Yirminci yüzyıldan yirmi birinci yüzyıla uzanan süreçte ODTÜ Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, eğitim ve araştırmada ileriye dönük yaklaşımını sürdürmüş ve insan yerleşimlerini ve kentsel yaşam kalitesini geliştirme konusundaki kararlılığını devam ettirmiştir.